Η παρούσα έρευνα αποσκοπεί στη διερεύνηση της νόησης ως γλωσσικού τραύματος, εστιάζοντας ιδιαίτερα στο φαινόμενο της ποιητικής εμπειρίας του Paul Celan (1920-1970), του Εβραίου γερμανόφωνου ποιητή του Ολοκαυτώματος. Ειδικότερα, διερευνά τους δυνατούς ή ενδεχόμενους τρόπους με τους οποίους η τσελανική ποιητική γλώσσα δύναται να λειτουργήσει ως θεραπευτική αγωγή για το πάθος της νόησης, καθώς και τους δυνατούς ή ενδεχόμενους τρόπους με τους οποίους η τσελανική ποιητική γλώσσα δύναται να ενταχθεί δημιουργικά στο συγκεκριμένο συγκείμενο της φαινομενολογικής παιδαγωγικής. Για τη διερεύνηση του παραπάνω ερευνητικού σκοπού, η παρούσα έρευνα αξιοποιεί κριτικά τη φαινομενολογική μεθοδολογία, η οποία σε όλα τα στάδια καθοδηγείται από τις αυθεντικές χουσσερλιανές αρχές. Στο πρώτο κεφάλαιο επισκοπείται ιστορικά η νεότερη δυτική φιλοσοφική παράδοση από τις απαρχές του 17ου έως και τα τέλη του 20ού αιώνα και αναδεικνύεται επακριβώς ο διαφορετικός τρόπος με τον οποίο προσεγγίζεται η νόηση από τους επιφανέστερους εκπροσώπους του ορθολογισμού (René Descartes, Baruch Spinoza, Gottfried Wilhelm Leibniz), του εμπειρισμού (John Locke, George Berkeley, David Hume), τους προαγγέλους της φαινομενολογίας (Immanuel Kant, Georg Wilhelm 3 Friedrich Hegel, Friedrich Wilhelm Nietzsche) και τους φαινομενολόγους (Edmund Husserl, Martin Heidegger, Maurice Merleau-Ponty). Στο δεύτερο κεφάλαιο περιγράφεται εκτενώς η φαινομενολογική μεθοδολογία της παρούσας έρευνας με ιδιαίτερη έμφαση τόσο στις βασικές φιλοσοφικές μεθόδους (εποχή και αναγωγή) όσο και στη βασική φιλολογική μέθοδο (κλητική), όπως και στη μεθοδολογική λειτουργία του ανεκδότου ως αντιπροσωπευτικού φαινομενολογικού παραδείγματος. Στο τρίτο κεφάλαιο αναλύονται φαινομενολογικά τα ποιήματα «Φούγκα του Θανάτου» (“Todesfuge”, 1952/2007), «Γλωσσικό πλέγμα» (“Sprachgitter”, 1959/2012) και «Οξειδωμένη» (“Weggebeizt”, 1967/2018), ενώ καθίσταται σαφές πώς η τσελανική ποιητική γλώσσα δύναται να λειτουργήσει ως θεραπευτική αγωγή και για το πάθος της νόησης και για τη σύστοιχη μεταμόρφωση του οικείου Εαυτού και του ανοίκειου Άλλου. Τέλος, στο τέταρτο κεφάλαιο συνδέεται στενά η ποιητική γλώσσα του Celan με τη φαινομενολογική παιδαγωγική, ενώ παρουσιάζονται οι φιλοσοφικές-θεωρητικές, ηθικές-οντοθεολογικές, υπαρξιακές-κοινωνικές και γλωσσικές-ποιητικές παράμετροι για τη νοηματοδότηση της βιωμένης εμπειρίας του πάθους της νόησης. Τα προσκομισθέντα ευρήματα της παρούσας έρευνας καταδεικνύουν εμφανώς ότι: α) παρά τη σημαντική απόκλιση ως προς τη θεμελίωση της γνώσης, οι απόψεις των επιφανέστερων εκπρόσωπων των παραπάνω φιλοσοφικών ρευμάτων και κινημάτων συγκλίνουν ως προς τη σταθερή, συστηματική και συνεπή απόπειρα διερεύνησης του πάθους της νόησης, β) η πιο αυθεντική συνεισφορά της φαινομενολογικής μεθοδολογίας έγκειται στην κατά το μέγιστο δυνατόν ακριβέστερη ανασυγκρότηση του ζωντανού νοήματος του πάθους της νόησης ως ενικού και μοναδικού φαινομένου της βιωμένης εμπειρίας, αλλά πρωτίστως στην αντισυμβατική προσέγγισή του, η οποία επιτυγχάνεται καθ’ υπέρβαση των παραδεδεγμένων, τυποποιημένων, επαναληπτικών και κανονιστικών μεθοδολογικών προτύπων που συνήθως δρουν περισσότερο περιοριστικά και λιγότερο χειραφετικά, γ) η πρωταρχικότητα ή η πρωτοτυπία του νοήματος του πάθους της νόησης ως ενικού και μοναδικού φαινομένου της βιωμένης εμπειρίας αναδύεται σιωπηλά σε συγκεκριμένους στίχους της τσελανικής ποίησης που λειτουργούν ως ανέκδοτα, δηλαδή ως αντιπροσωπευτικά φαινομενολογικά παραδείγματα, όταν αφενός η συμβατική σημασία των γλωσσικών σημείων αναστέλλεται (εποχή) και όταν αφετέρου αυτά επανανοηματοδοτούνται ριζικά (αναγωγή), δ) η (ποιητική) γλώσσα ως θεραπευτική αγωγή για το πάθος της νόησης εντασσόμενη δημιουργικά στο συγκεκριμένο συγκείμενο της φαινομενολογικής παιδαγωγικής αποκαλύπτει τις ποικίλες διαστάσεις της γλωσσικής πράξης.
Noesis as linguistic trauma and the phenomenological pedagogy of language: the lived experience of Paul Celan
English
The present research aims to investigate noesis as linguistic trauma and to focus on the phenomenon of the poetic experience of Paul Celan (1920-1970), the Jewish German-speaking poet of the Holocaust. In particular, it explores how Celanic poetic language may function therapeutically in response to the pathos of noesis, as well as how such language might be creatively integrated into specific context of phenomenological pedagogy. To address this research aim, the study employs a phenomenological methodology, guided throughout by Husserlian principles and methods. The first chapter offers a historical overview of the modern Western philosophical tradition, spanning from the early 17th to the late 20th century, and highlights the diverse ways in which noesis is approached by major figures in rationalism (René Descartes, Baruch Spinoza, Gottfried Wilhelm Leibniz), empiricism (John Locke, George Berkeley, David Hume), the precursors of phenomenology (Immanuel Kant, Georg Wilhelm Friedrich Hegel, Friedrich Wilhelm Nietzsche), and phenomenology (Edmund Husserl, Martin Heidegger, Maurice Merleau-Ponty). The second chapter outlines the phenomenological methodology of the study, with particular emphasis on core philosophical methods (epoché and reduction), key philological methods (vocative), and the anecdote as a phenomenological paradigm. The third chapter offers a phenomenological analysis of the poems “Death Fugue” (“Todesfuge”, 1952/2007), “Linguistic Mesh” (“Sprachgitter”, 1959/2012) and “Etched Away” (“Weggebeizt”, 1967/2018), demonstrating how Celan's poetic language can function therapeutically in relation to the pathos of noesis, while also enabling transformations of the Self and the Other. Finally, the fourth chapter explores the relationship between Celanic poetic language and phenomenological pedagogy, outlining the philosophical, ethical, ontotheological, existential, social, linguistic, and poetic dimensions through which meaning is given to the lived experience of the pathos of noesis. The findings of this analysis demonstrate that: a) despite significant differences in the foundations of noesis, the views of key representatives across these philosophical traditions converge in their sustained and systematic engagement with the pathos of noesis; b) the most distinctive contribution of phenomenological methodology lies not only in its capacity to reconstruct as accurately as possible the lived meaning of the pathos of noesis, but also in its unconventional orientation, which moves beyond standardized and restrictive normative frameworks; c) the primacy of the pathos of noesis as a phenomenon of lived experience emerges in specific verses of Celanic poetry that function as phenomenological anecdotes – instances in which the conventional meaning of linguistic signs is bracketed (epoché) and subsequently re-signified (reduction); d) (poetic) language as a therapy against the pathos of noesis is creatively integrated into the specific context of phenomenological pedagogy, reveals the multiple dimensions of linguistic practice.
Η νόηση ως γλωσσικό τραύμα και η φαινομενολογική παιδαγωγική της γλώσσας: Η βιωμένη εμπειρία του Paul Celan - Identifier: 6674
Internal display of the 6674 entity interconnections (Node labels correspond to identifiers)
